Bác sĩ Phạm Anh Dũng, ABFP

BỆNH THỐNG PHONG - GOUT

     Bệnh thống phong (gout) là một loại bệnh phong thấp với những cơn viêm khớp xương tái diễn (recurrent arthritis) do sự kết đọng (deposit) của tinh thể (crystals) chất uric acid trong khớp xương.

     Khớp xương hay bị thống phong nhất là khớp ở gốc (base) của ngón chân cái. Những khớp khác trong cơ thể cũng có thể bị thống phong như khủy tay, đầu gối, bàn tay, bàn chân, mắt cá chân, vai...

     Bệnh thống phong xẩy ra nhiều ở đàn ông, khoảng 20 lần nhiều hơn so với đàn bà. 90 phần trăm bệnh nhân là đàn ông trên 40 tuổi.

NGUYÊN NHÂN VÀ NGUY CƠ (RISK)

     Thống phong gây ra vì lượng uric acid trong máu lên cao, có thể là vì  cơ thể sản xuất quá nhiều uric acid quá, hay vì sự xuất thải uric acid do thận bị suy giảm, hoặc vì cả hai lý do. Khi chất uric acid trong máu lên cao, tinh thể uric acid kết đọng ở khớp xương và gây ra viêm khớp. Chất uric acid có trong đố ăn có chất purines, nhưng phần lớn do chính cơ thể sản xuất.

     Những nguy cơ (risks) làm người ta dễ bị thống phong:
          . Xử dụng thuốc lợi tiểu, thí dụ thông dụng như hydrochlorothiazide hay furosemide.
          . Dùng vài thứ thuốc như niacin, cyclosporine...
          . Một vài bệnh về máu như ung thư máu (leukemia) và bệnh dư máu (polycythemia)...
          . Đàn ông hơn 60 tuổi.
          . Gia đình đã có người bị thống phong (family history of gout).
          . Mập ù (obesity).
          . Bệnh tuyến giáp trạng, bệnh thận, thiếu máu, cao áp huyết, tiểu đường...
          . Bị thương (trauma), giải phẫu, quang tuyến trị liệu (radiation therapy)...
          . Ăn nhiều thức ăn có nhiều uric acid như cá sardines, gan, thận, óc...
          . Uống nhiều rượu

ĐỊNH BỆNH

     A. Triệu chứng (symptoms) va dấu hiệu (signs):
          . Đau nhiều và đột ngột ở một khớp bị xưng, thường là ở khớp xương tại gốc ngón chân cái hay ở một khớp xương lớn hơn.
          . Thường cơn đau bắt đầu vào ban đêm và thường chỉ ở một khớp (monoarticular).
         . Khớp xương bị viêm sẽ bị sưng, đỏ, nóng và đau.
          . Da chung quanh khớp có màu đỏ và bóng (shiny).
          . Sốt (fever) đôi khi xẩy ra.

     B. Thử nghiệm:
          . Tìm tinh thể uric acid trong khớp bằng cách lấy dung dịch trong khớp xương để tìm tinh thể dưới kính hiển vi.
          . Thử ngiệm lượng uric acid trong máu. Tuy nhiên thử nghiệm có thể sai lầm vì lượng uric acid có thể bình thường trong những cơn đau cấp tính và ngược lại nhiều người có lượng uric acid cao nhưng không bao giờ bị đau cả.
          . Quang tuyến định bệnh thường sẽ bình thường (normal) lúc đầu.

VIỄN ẢNH (OUTCOME) VÀ BIẾN CHỨNG (COMPLICATIONS)

     Lần đầu tiên bị thống phong cấp tính (acute), cơn đau kéo dài khoảng vài ngày.
     Nếu không chữa trị, cơn đau rất dễ tái diễn.
     Nếu chữa cho giảm lượng uric acid trong máu, cố giảm hay tránh những hiểm hoạ các cơn đau sẽ thưa bớt đi hay hết hẳn.
     Nếu để lâu ngày, không chữa trị có thể sẽ bị biến chứng:
          . Khớp bị biến dạng (deformed), tàn tật (crippled).
          . Sạn ở thận (uric acid stones).
          . Viêm những giây chằng (ligaments), gân (tendon) và xương.

CHỮA TRỊ

     Mục đích chính của trị liệu là làm giảm viêm và tìm những hiểm họa, nếu có để tránh.
    Cần tránh sự tái diễn cơn đau, bằng cách làm giảm uric acid trong máu.
    Đồng thời cũng cần để ý để đề phòng  những tổn thương, đôi khi nguy hiểm, có thể gây ra vì thuốc chữa.

     A. Tổng quát (general measures)
          . Nằm nghỉ ngơi (bed rest) rất quan trọng.
          . Chườm nước đá hay chai có nước ấm vào khớp bị viêm.

     B. Thuốc chữa
         1. Chữa bệnh cấp tính:   
             . Thuốc chống sưng đau (NSAIDs) như indomethacin, ibuprofene, naproxene.
             . Thuốc colchicine.
             . Thuốc kích thích tố vỏ tuyến thượng thận (glucocorticosteroids) như prednisone.
        2. Chữa ngừa bệnh bằng cách làm giảm lượng uric acid trong máu:
          . Allopurinol là thuốc làm giảm sự sản xuất uric acid trong cơ thể.
          . Probenecid làm tăng sự xuất thải uric acid khỏi cơ thể theo đường thận.
        Những thuốc này có thể gây nhiều phản ứng không thuận lợi (side effects) khá nặng.

     C. Dinh dưỡng (diet)
          . Tránh ăn thức ăn có nhiều chất purine gan, thận, óc, cá sardines...
          . Uống nhiều nước khoảng 12 ly nước một ngày để làm nước tiểu loãng ra và ngừa sạn thận.
          . Tránh uống rượu nhất là rượu bia hay rượu vang đỏ (red wines).
          . Nếu mập ù hãy cố giảm cân đúng cách. Giảm cân không đúng cách, quá nhanh cũng có thể dễ bị đau thống phong.

THĂM, GỌI BÁC SĨ GIA ĐÌNH KHI:

          . Có triệu chứng bệnh để được định bệnh và chữa bệnh.
          . Sau 3 ngày chữa bệnh mà vẫn còn đau.
        . Trong khi uống thuốc chữa có xẩy ra: sốt hơn 101 độ F (khoảng hơn 38 độ C); nổi ban (skin rash), đau cổ họng, lưỡi đỏ hay chảy máu lợi (bleeding gum); ói mủa, đi cầu lỏng và nhiều lần.
          . Những triệu chứng gì lạ khác có thể là do thuốc chữa bệnh thống phong gây ra.

Bs Vũ Quí Ðài QYHD 5

TRAI TRỨNG CÁ, GÁI MÁ HỒNG
(Nguyên Nhân Bệnh Mụn Trứng Cá)

Tìm Kiếm Bài Đã Đăng

Mụn trứng cá rất phổ biến. Ở Mỹ có khoảng 17 triệu người đi khám bác sĩ để chữa mụn trứng cá là chứng bệnh thông thường nhất trong số các bệnh ngoài da chữa ở các phòng mạch.

Kể từ tuổi 12 tới 25, thì có tới 85 phần trăm bị mụn trứng cá , nhiều nhất là tuổi 16 tới 17 ở con gái, và 17 tới 18 ở con trai. Người lớn cũng có mụn trứng cá, tuy ít hơn: ở tuổi trên dưới 40, thì 1000 người có độ 25 người có bệnh này. Trẻ sơ sanh cũng có mụn trứng cá, bé trai nhiều hơn bé gái tới 5 lần, có lẽ là do ảnh hưởng của chất nội tiết nam tính nơi bé trai, và thường thì chừng năm bảy tháng một năm là hết.

Mụn trứng cá là gì

Tuổi dậy thì hay bị mụn trứng cá vì nhiều yếu tố kết hợp với nhau: à chất nội tiết (hormone), da nhờn và vi trùng nẩy nở ở ngoài và bên trong da.

Khởi đầu mụn trứng cá

Mỗi sợi lông mọc từ một cái gốc ở trong da, như củ hành lá vươn từ đất lên. Cái lỗ nhỏ chứa gốc sợi lông là lỗ chân lông. Ở ngay bên vách lỗ chân lông có một cái bầu nhỏ, tiết ra chất nhờn. Chất nhờn này bình thường thoát ra ngoài lỗ chân lông làm cho da khỏi bị khô. Nhưng cái gì thái quá cũng không hay . Ở tuổi dậy thì, chất nhờn ra quá nhiều , bị khô đọng lại trong lỗ chân lông cộng với vi trùng ngoài da và lớp da khô tróc đi, làm thành một cái nút đóng nghẹt lỗ chân lông lại. Cái nút đó là cái mà ta gọi là trứng cá. Hột mụn trứng cá có khi trắng, có khi đốm đen , tùy theo cái nút nghẹt nhiều hay ít. Cho tới giai đoạn này, thì các cô các cậu mới chỉ thấy lác đác trên mặt hay là trên vai, trên ngực một vài cái đốm trứng cá nho nhỏ, chưa thành mụn đỏ, nghĩa là chưa thấy phiền gì nhiều.

Ta cũng nghe nói người mồ hôi dầu hay bị mụn trứng cá hơn người mồ hôi muối. Sự thực không phải vậy. Mồ hôi chỉ là nước có chất muối và ít hóa chất khác, nhưng không có dầu. Tuyến sinh chất nhờn nằm ở trong lỗ chân lông, còn tuyến sinh mồ hôi thì ở riêng biệt , mồ hôi chẩy thẳng ra ngoài da. Tuy vậy câu trên cũng có phần đúng, vì người có tuyến sinh chất nhờn hoạt động mạnh, thì chất nhờn ra nhiều sẽ hòa với mồ hôi làm ta có cảm tưởng là mồ hôi dầu.

Từ khi lỗ chân lông bị nghẹt

Khi lỗ chân lông bị nghẹt rồi, thì vi trùng được nuôi dưỡng bằng chất béo sẽ sinh sôi nẩy nở, nhất là con vi trùng có tên là P. acnes là một vi trùng kỵ khí (tức là vi trùng chỉ mọc chỗ không có dưỡng khí), vì bị nghẹt thì không thông thương với khí trời, vi trùng được dịp mọc mạnh. Vi trùng nẩy nở làm da ngứa ngáy và sưng lên thành mụn trứng cá thực sự, mụn nhỏ đo đỏ có khi có đọng tí mủ. Đây còn là trứng cá loại nhẹ, vì mủ tuy có nhưng ở phớt trên lớp da ngoài . Trứng cá nặng là trứng cá nổi cục, khi mủ ăn sâu vào trong thành mụn mủ bọc, bọc mủ này có khi vỡ ra bên trong da lan ra thành những bọc mủ lớn hơn. Nặng nhất là khi nhiều bọc mủ ở dưới da ăn thông với nhau như ngõ ngách rất khó chữa .

Sẹo mụn trứng cá

Mụn trứng cá thường mọc ở mặt, cổ, vai lưng và ngực (toàn là những chỗ quan trọng cho các cô khi mặc áo tắm!) Lý do là vì lỗ chân lông ở những chỗ này lớn hơn vá tuyến sinh chất nhờn trong lỗ chân lông cũng lớn hơn các nơi khác. . Mụn trúng cá mọc ít ra hai ba tuần lễ mới hết. Sẹo có khi thành lỗ, có người bị nhiều, lốm đốm như "rỗ huê". Có khi sẹo lồi , nhất là ở ngực Được cái là sẹo lồi sẽ xẹp và mờ dần theo thời gian. Trứng cá nhẹ thì ít để lại vết sẹo. Trứng cá nặng, khi bọc mủ vỡ ra ngoài và lành rồi thì thường sinh sẹo. Chữa trị sớm cho đúng cách, thì đỡ bị sẹo.

Các yếu tố góp phần sinh trứng cá

Vai trò của chất nội tiết (hormone) nam tính

Chất nội tiết nam tính làm cho các tuyến sinh chất nhờn ở lỗ chân lông sưng to lên và tiết nhiều chất nhờn hơn. Vì vậy con trai đến tuổi dậy thì mới hay bị mụn trứng cá. Như vậy thì tại sao con gái lại có trứng cá? Chất nội tiết nam tính, không phải chỉ con trai mới có, là vì nó vừa do ngọc hành sinh ra, mà còn do hai bộ phận nằm úp ngay trên hai quả thận (gọi là nang thượng thận) sinh ra nữa. Chất nội tiết nam tính của con gái là do nang thượng thận sinh ra.

Ta thấy các em bé sơ sinh da nhờn hơn da người lớn. Đó là vì chất nhờn tiết nhiều trong một hai năm đầu, rồi giảm dần, đến khi nang thượng thận trưởng thành khoảng bảy tám tuổi mới lại tăng dần lên, và tiếp tục tăng gia tới tuổi dậy thì do ảnh hưởng các tuyến sinh dục.

Vai trò của vi trùng

Như trên ta đã thấy, vi trùng sinh sôi nẩy nở trong chất nhờn bị đóng nghẹt ở lỗ chân lông. Trong khi nó "tiêu hóa" chất nhờn như vậy, thì nó cũng làm sưng lỗ chân lông đang bị nghẹt, đồng thời bạch huyết cầu trong người được báo động, bèn kéo đến để diệt vi trùng đi. Nhưng khi bạch huyết cầu nuốt trọn vi trùng thì lại thải ra những chất làm hư cái tuyến sinh chất nhờn nơi lỗ chân lông làm cho nó vỡ tung ra.

Yếu tố di truyền

Bị trứng cá nặng hay nhẹ, bị loại trứng cá nào hoặc là quãng đời bị trứng cá kéo dài lâu mau, có ảnh hưởng di truyền trong gia đình. Tuy nhiên như trên đã nói số người bị trứng cá quá phổ biến, cho nên khó làm các cuộc nghiên cứu thống kê về di truyền cho chính xác.

Các yếu tố khác

Người ta nhận xét thấy trứng cá ở nữ giới nhiều khi quá ra khoảng năm bảy ngày trước khi có kinh và cho rằng có thể do ảnh hưởng của chất nội tiết progesterone trong thời gian đó. Nhiều mỹ phẩm , kể cả các thứ kem chải hay xịt tóc, làm mụn trứng cá mọc nhiều ở vùng chân tóc phía trên trán. Hơi nóng và độ ẩm cũng góp phần tăng gia trứng cá. Ngoài ra còn có thể kể cả một vài thứ thuốc như isoniazid (thuốc lao), phenytoin (dilantin [thuốc động kinh]) cùng một số hóa chất dùng trong kỹ nghệ.

Nước ép mướp đắng giúp chữa trị ung thư tuyến tụy

Các nhà khoa học tại Trung tâm Ung thư CU và Trường y học và y dược Skaggs ở Colorado (Mỹ) đã phát hiện thấy nước ép từ mướp đắng (khổ qua) giúp quá trình chuyển hóa glucose, giới hạn năng lượng cung cấp cho tế bào ung thư tuyến tụy và tiêu diệt chúng nhưng không làm ảnh hưởng đến tế bào bình thường.

Ung thư tuyến tụy là một trong những loại ung thư nguy hiểm nhất, có tỷ lệ tử vong cao vì không dễ phát hiện. Chỉ riêng ở Mỹ, hằng năm có khoảng 45.220 trường hợp mắc bệnh được phát hiện và 38.460 trường hợp tử vong.
Nhóm nghiên cứu nhận thấy, sau khi cho chuột dùng nước ép mướp đắng, khả năng phát triển của tế bào ung thư tuyến tụy giảm được 60%. Tỷ lệ cũng tương tự đối với tế bào ung thư tuyến tụy được nuôi cấy trong đĩa Petri (đĩa nuôi cấy vi khuẩn) trong phòng thí nghiệm.
Theo GS. Rajesh Agarwal, nhiều nhà nghiên cứu đang phát triển các loại thuốc mới để hạn chế khả năng cung cấp năng lượng cho tế bào ung thư. Nhưng giờ thì chúng ta đã có sẵn một hợp chất tự nhiên có thể làm được điều đó.

Thư An (Theo Carcinogenesis, 3/2013)

Những triệu chứng của bệnh về tuyến giáp

Tuyến giáp tuy là tuyến nhỏ nhưng có thể tác động lớn đến sức khỏe tổng thể. Tuyến này liên tục sản xuất hóc môn ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất trong cơ thể.

Điều quan trọng là nhận ra các triệu chứng của bệnh và chữa trị ngay để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe, theo buffalonews.
Khi tuyến giáp chậm sản xuất hóc môn, hoặc sản xuất quá mức, những triệu chứng của tình trạng này sẽ khó nhận biết. Người bệnh và ngay cả bác sĩ cũng nhầm tưởng là những dấu hiệu của một căn bệnh lão hóa bình thường.
Các triệu chứng của bệnh tuyến giáp rất rộng, ảnh hưởng đến tâm trạng, năng lượng, nhiệt độ cơ thể, cân nặng, tim và nhiều hơn nữa. Nó có thể khó để chẩn đoán chính xác ngay lập tức.
Nguy cơ bệnh tuyến giáp tăng lên cùng với tuổi tác. Tuy nhiên, bệnh tuyến giáp rất khó để phát hiện ở những người trên 60 tuổi vì nó thường bị lầm tưởng là một căn bệnh khác, chẳng hạn như bệnh tim, trầm cảm hoặc mất trí nhớ.

Bệnh về tuyến giáp khó nhận biết được - Ảnh: Shutterstock

Ước tính tại Mỹ, số người mắcbệnh tuyến giáp mà không biết họ đang bệnh có thể từ 10 triệu đến 30 triệu. Cuộc khảo sát cho thấy gần 6% dân số Mỹ có bệnh tuyến giáp. Trong nhóm này, khoảng 80% bị suy giáp, và gần 20% bị cường giáp.
Tuyến giáp là một tuyến nội tiết nằm ở phần trước của cổ, nó tiết ra một chất nội tiết gọi là thyroxine. Chất này góp phần vào việc chuyển hóa của cơ thể - hoạt động chuyển chất này thành chất khác nhằm vào mục đích dự trữ hay cung cấp năng lượng cho các hoạt động của cơ thể. Ngoài ra, tuyến giáp còn tiết ra một chất nội tiết khác gọi là calcitonin, góp phần điều hòa mức canxi và phosphate trong cơ thể.
Các triệu chứng và quá trình củasuy giáp khá phổ biến. Một người có tuyến giáp hoạt động kém sẽ phát bệnh nhanh trong một vài tháng, trong khi người khác có triệu chứng từ từ trong nhiều năm. Tuy nhiên, một người bị bệnh nặng có thể không có những triệu chứng nghiêm trọng. Điều này đặc biệt đúng trong số những người lớn tuổi.
Những triệu chứng cổ điển của suy giáp là liên tục mệt mỏi, không chịu được lạnh, mất cảm giác ăn ngon miệng, tăng cân, mạch chậm, tuyến giáp mở rộng, trầm cảm, da khô, móng tay giòn, rụng tóc, táo bón, đau khớp, rối loạn kinh nguyệt, cholesterol cao, hội chứng ống cổ tay.

Các triệu chứng phổ biến hơn ở người lớn tuổi là cholesterol cao,táo bón hoặc tiêu chảy, đau khớp hoặc đau cơ bắp, trầm cảm hoặc rối loạn tâm thần, mất thăng bằng khi đi bộ.
Các triệu chứng cường giáp có khuynh hướng từ từ và cũng có thể khác nhau ở mỗi người. Nó không phải luôn luôn rõ ràng rằng các triệu chứng như khát nước quá mức là một dấu hiệu của căn bệnh.
Những triệu chứng cổ điển củabệnh cường giáp là tuyến giáp mở rộng, không chịu được nóng, kiệt sức, thay đổi tình cảm (mất ngủ, lo lắng đôi khi pha lẫn với trầm cảm), bị kích thích, tiết quá nhiều mồ hôi, khát nước dữ dội, đói dữ dội, sụt cân, nhịp tim bất thường, tay run, yếu cơ, tiêu chảy, mắt có vấn đề, rối loạn kinh nguyệt, vô sinh, ngứa. Các triệu chứng phổ biến hơn ở người lớn tuổi là trầm cảm, bất tỉnh, và nhịp tim bất thường.

Phát hiện sớm dấu hiệu suy thận

Rất nhiều bệnh về thận như viêm cầu thận cấp, viêm ống thận cấp, viêm cầu thận mạn... nếu không phát hiện sớm và điều trị tích cực đều có thể tiến triển đến suy thận. Vì vậy, những người mắc bệnh về thận cần biết rõ những dấu hiệu suy giảm chức năng thận để kịp thời khám và điều trị nhằm cải thiện thời gian và chất lượng cuộc sống.

Suy thận có hai loại, đó là suy thận cấp và mạn tính. Suy thận cấp là sự suy giảm chức năng thận diễn ra nhanh chóng trong vài ngày. Suy thận mạn tính diễn ra thời gian dài hơn, gây ra bởi các bệnh mạn tính như tăng huyết áp kéo dài, dị tật bẩm sinh ở thận. Đa số các triệu chứng suy thận là không rõ rệt, thường gặp là mất cảm giác ngon miệng, choáng váng và nôn.

Ngoài ra, bệnh nhân bị suy thận còn có các dấu hiệu khác như mệt mỏi, khó tập trung, giảm trí nhớ và mất ngủ (do thiếu máu, do chức năng thận suy giảm), có vị tanh trong miệng hoặc hơi thở hôi, sợ ăn thịt, ngứa (do sự tích tụ các chất độc hại trong cơ thể); phù ở mặt, chân hoặc tay, khó thở, hụt hơi, tăng huyết áp (do tích tụ nước trong cơ thể); đi tiểu nhiều hoặc ít hơn bình thường, nước tiểu có bọt hoặc bong bóng, đi tiểu ra máu (do thận bị tổn thương)...

Để phát hiện và điều trị suy thận sớm, bệnh nhân cần đi khám và kiểm tra sức khỏe định kỳ khi các triệu chứng nói trên xuất hiện. Như thế, việc điều trị mới có hiệu quả cao và tránh các biến chứng nặng có thể xảy ra.

Công Dụng Của Quả Câu Kỷ Tử

Theo Đông y, câu kỷ tử vị ngọt, tính bình, quy vào 3 kinh phế, can, thận, tác dụng nhuận phế, thanh can, tươi thận, thêm khí sinh tinh, giúp bổ hư lao, làm mạnh gân cốt, đặc biệt bổ thận tráng dương, tiêu trừ các chứng phong tí, hàn tí, thấp tí, làm thông lợi đại tràng, tiểu tràng, trừ phong, sáng mắt. Dùng chữa các bệnh yếu gan, yếu thận (can thận âm hư), lưng đau, gối mỏi, hoa mắt, chóng mặt, ho lao, tiêu khát, di tinh, chức năng sinh lý kém. Theo Tây y, câu kỷ tử có tác dụng kích thích sự tạo huyết, tăng cường hệ miễn dịch, kích thích sự tăng trưởng, giảm glucoza huyết, giảm cholesterol huyết, làm hạ huyết áp, giúp tiết cholin. Betain có tác dụng bảo vệ gan, chống nhiễm mỡ gan, chữa tăng huyết áp.

Liều dùng 6-12g. Sau đây là một số bài thuốc bổ thận có vị câu kỷ tử để bạn đọc tham khảo: Chữa chứng đau lưng ù tai, yếu sinh lý, tinh thần mệt mỏi, yếu sức, râu tóc bạc sớm, tinh huyết bất túc, phải bổ thận, ích tinh, tư âm sinh huyết: câu kỷ tử 15g, sinh địa 30g, hoài sơn 30g, sơn thù 10g, thỏ ty tử 30g, hạch đào một quả, mạch môn 20g, hoàng tinh 20g. Sắc uống ngày một thang, chia 2-3 lần.

Chữa can thận âm hư, làm rối loạn giới tính: Câu kỷ tử 15g, cúc hoa 12g, sinh long cốt 30g, sơn dược 30g, thục địa 20g, sơn thù du 10g, phục linh 12g, tang thầm 15g, đương quy 15g, mẫu lệ 20g.

Trường hợp tuổi cao, tinh thần mệt mỏi, rã rời, tinh lực không dồi dào, đi đứng chậm chạp, phải bổ thận ích tinh, trợ giúp cho phần dương, làm yên tâm, điều hòa khí huyết: Câu kỷ tử 15g, nhân sâm 15g, sa uyển tử 9g, can địa hoàng 15g, dâm dương hoắc 9g, đinh hương 9g, trầm hương 9g, hạt quả vải 7 hạt (tán thành bột thô), viễn chí 3g. Rượu trắng 45o 1,5 lít, ngâm trong 40 ngày, uống ngày 2 lần mỗi lần 15-20ml.

Trường hợp bệnh lâu ngày, thể lực yếu, mệt mỏi, lưng gối đau mỏi, hồi hộp, chóng mặt sợ lạnh, do can thận bất túc, thường là khí huyết suy hư phải bổ âm dương của thận để ích khí sinh huyết: Câu kỷ tử 24g, sinh địa hoàng 15g, thục địa 15g, nhục thung dung 9g, quy bản giao 15g, sinh hoàng kỳ 30g, sinh cảm thảo 15g, chỉ thực 24g, bổ cốt chi 12g, nhục quế 3g, lộc giác giao 15g, đẳng sâm 15g, chế hoàng tinh 15g. Sắc uống ngày một thang.

Trường hợp đầu choáng váng, lưng đau vô lực, ù tai, mất ngủ, đầu óc căng trướng, hay quên, miệng khô, họng ráo, ít tân dịch phải tư bổ can, thận, tiềm dương, dẹp phong, dưỡng tâm an thần: Câu kỷ tử 30g, sinh địa hoàng 30g, tri mẫu sao 10g, quy bản 20g, phục thần 20g, sinh long cốt 30g, hoàng bá sao 10g, bạch thược 20g, toàn quy 10g, mạch môn đông 30g, toan táo nhân 30g, thăng ma 15g, mẫu lệ 20g. Sắc uống ngày một thang.

Chữa chứng chân âm bất túc thận thủy suy không tư dưỡng được dinh vệ, đau lưng mỏi gối, chân tay mềm yếu, tân dịch khô kiệt, di tinh phải tư âm bổ thận: Thục địa 32g, sinh địa 16g, kỷ tử 16g, sơn thù 16g, thỏ ty tử 16g, ngưu tất 12g, lộc giác giao 16g, quy giao 16g. Sắc uống ngày một thang.

Để bổ ích thận âm chữa chứng thận thủy bất túc, đau lưng, di tinh, miệng khát hoặc âm dịch suy tổn: Thục địa 24g, sơn dược 12g, câu kỷ tử 12g, phục linh 12g, sơn thù 12g, cam thảo 6g. Uống mỗi ngày một thang. Trường hợp cần bổ can thận, dưỡng huyết, sáng mắt, điều trị các chứng can thận âm hư:

Câu kỷ tử, hoàng tinh, đồng lượng luyện với đường mật uống mỗi lần 12g, 2 lần trong ngày.

Đối với bệnh do thận hư gây mắt lòa, kéo màng, kéo mộng dùng câu kỷ tử 640g, đem rượu trắng ủ đều rồi chia làm 4 phần, sao với 4 vị thục địa, tiểu hồi, chi ma, xuyên luyện nhục, mỗi thứ 40g. Sau đó bỏ các vị đi lấy câu kỷ tử, thêm bạch truật, thục địa, bạch linh, mỗi thứ 40g, làm bột, hoàn viên bằng hạt ngô với mật luyện. Ngày uống 2-3 lần mỗi lần 2-3 viên.

(Theo Sức Khỏe – Đời Sống)

Học thuyết thủy hỏa của Hải Thượng Lãn Ông

Với Hải Thượng Lãn Ông, y lý của Đông phương với các học thuyết triết học duy vật cổ như âm dương, ngũ hành... được vận dụng vào lĩnh vực y học đã được khai thác một cách sâu sắc và sáng tạo.

Tại sao lại gọi là “Học thuyết Thủy hỏa”?

Học thuyết thủy hỏa hay còn gọi là học thuyết tâm thận, được Hải Thượng Lãn Ông xây dựng dựa trên cơ sở của các học thuyết âm dương, ngũ hành, tạng tượng của YHCT Đông phương. Với thuyết âm, dương, thủy thuộc nước thuộc âm, hỏa thuộc lửa thuộc dương, với thuyết ngũ hành, thủy hỏa lại là hai hành tương khắc với nhau, với thuyết tạng tượng, hai tạng tâm,  thận lại nằm trong phạm vi “ngũ tạng”. Tuy nhiên chúng lại thường xuyên có sự giao nhau trong cuộc sống, hai thứ đó luôn có mối quan hệ hữu cơ, ví như ánh sáng của mặt trời là nguồn gốc tạo ra sức sống của muôn vật, nước thì nuôi sống muôn loài. Cuộc sống không thể thiếu một trong hai thứ đó. Trên cơ sở như vậy, Hải Thượng Lãn Ông lấy sự cân bằng của hai tạng tâm thận trong cơ thể làm gốc với nguyên tắc “Giáng tâm hỏa và ích thận thủy”. Ông cho rằng “Con người cũng như vũ trụ, muốn tồn tại, phải có hỏa”, cái hỏa trong con người trước hết thuộc tạng tâm (quân hỏa), tiếp theo là cái hỏa của thận (tướng hỏa). Hai thứ hỏa này luôn được cân bằng với phần “thủy” của tâm huyết: Phần âm của tâm và thận thủy: thận âm. Hải Thượng cho rằng, bệnh tật phát sinh trong con người  là do sự thiên lệch của thủy và hỏa, tức có sự mất cân bằng của hai tạng tâm và thận. Ông cho rằng  “chữa bệnh nặng không biết đến thủy, hỏa; chữa bệnh nhẹ không biết đến khí huyết thì chẳng khác chi trèo cây tìm cá”.

Hải Thượng Lãn Ông.

Vận dụng của thuyết Thủy hỏa!

Hải Thượng Lãn Ông cho rằng, đối với người mà chân dương thịnh thì phải bổ âm, người chân âm thịnh thì phải bổ dương; tuy vậy khi bổ âm phải kèm theo vị bổ dương để không ảnh hưởng đến tỳ vị. Thông thường để bổ âm, Hải Thượng khuyên dùng phương lục vị; còn khi bổ nguyên khí củng cố chân hoả của thận thì dùng phương bát vị. Còn người âm dương đều hư thì ông khuyên dùng phương thập toàn đại bổ.

Ngoài ra, Hải Thượng đã vận dụng phép biến phương vào hai phương lục vị và bát vị để tạo ra tới hơn 50 phương thuốc khác nhau để trị rất nhiều loại bệnh tật trong cơ thể. Chẳng hạn từ phương “lục vị”, một cổ phương do Trương Trọng Cảnh danh y đời nhà Hán xây dựng, gồm thục địa 8 lạng, phục linh, đan bì, trạch tả, mỗi vị 3 lạng,  sơn thù du, hoài sơn, mỗi vị  4 lạng. Các vị luyện mật ong làm hoàn ngày uống 12 -16g, dùng để chữa thận âm hư,  tinh khô, huyết kiệt, đau lưng, mỏi gối, hoa mắt ù tai, tiêu khát. Hải Thượng đã gia thêm cúc hoa, kỷ tử mỗi thứ 3 lạng vào phương “lục vị” tạo ra phương Kỷ cúc địa hoàng hoàn, trị thận âm hư gây hoa mắt, thị lực giảm. Cũng với cách làm tương tự, ông gia đương quy, bạch thược, kỷ tử, cúc hoa, thạch quyết minh, bạch tật lê vào Lục vị để có phương Minh mục địa hoàng hoàn, trị mắt khô, quáng gà, giảm thị lực.

Đối với  cổ phương bát vị hoàn: thục địa 8 lạng, sơn thù du, hoài sơn, mỗi vị 4 lạng,  đan bì, trạch tả, phục linh, mỗi vị 3 lạng, phụ tử, nhục quế, mỗi vị 1 lạng. Các vị luyện mật ong làm hoàn ngày uống 12-16g,  dùng để bổ thận dương, trị chứng mệnh môn suy,  người gầy, lưng gối đau lạnh tiểu không lợi hoặc không kiềm chế được. Tiểu đêm nhiều lần, Hải Thượng đã dùng  quế chi thay quế nhục để có phương Kim quỹ thận khí hoàn, trị phù do thận, khí huyết bị ứ trệ. Bát vị hoàn gia ngưu tất, xa tiền thành Tế sinh thận khí hoàn, trị thuỷ thũng, phù nề, bụng đầy trướng.

Học thuyết Thủy hỏa của Hải Thượng Lãn Ông không những vừa mang tính sáng tạo, tính thực tiễn mà còn mang tính khoa học của thời đại.