Món tiềm đại bổ âm, dương

Thận dê cắt mỏng

Món 1
+ Thành phần gồm: 2 quả thận dê (cật dê), 50gr tủy sống dê, 50gr cam khởi tử, 100gr dâm dương hoắc, 20gr ba kích thiên, 20gr sa uyển tật lê, 50gr đỗ trọng Bắc, 30gr thục địa và 4 quả đại táo.

+ Cách chế biến: rửa sạch thận dê, cắt mỏng, cam khởi tử, đại táo đập bỏ hạt cứng, sa uyển tật lê đem sao vàng, ba kích thiên rửa rượu, bỏ tim. Cho 4 thứ (thận, tủy dê, cam khởi tử, đại táo) vào tiềm với gia vị, gia thêm 20ml rượu. Tất cả các vị thuốc còn lại thì cho vào túi vải và đặt vào nồi đất, cho nước, gia vị vào vừa đủ nấu sôi độ nửa giờ, thì cho thận và tủy dê đã tiềm trên vào nấu đến chín là dùng được. Dùng cả cái lẫn nước, tuần dùng 1 - 2 lần, liên tục trong 4 tuần để có kết quả.
Công dụng của món tiềm này là: Đại bổ âm, trị chứng liệt dương, tinh trùng yếu, đau lưng mỏi gối, da khô, nám, đi tiểu nhiều, tiểu đêm, đổ mồ hôi trộm.
Món 2
+ Thành phần gồm: 2 quả thận dê, tủy sống dê, hồng nhục sâm, cam khởi tử, chích hoàng kỳ và đỗ trọng Bắc (mỗi thứ 50gr), cam thảo, độc quy, phụ tử, nhục quế, xuyên ngưu tất, lão thục địa (mỗi loại 30gr) và 20gr thố ty tử.

Thố ty tử

Hoàng kỳ

+ Cách chế biến: rửa sạch thận dê, cắt mỏng. Hồng nhục sâm, độc quy và phụ tử cắt mỏng, chích hoàng kỳ cắt mỏng, sao với mật. Cho thận, tủy dê và cam khởi tử vào tiềm với gia vị cùng 20ml rượu. Những vị thuốc còn lại bỏ vào túi vải rồi cho vào nồi đất, cho nước, gia vị vào vừa đủ, nấu sôi khoảng nửa giờ, rồi cho thận và tủy dê đã tiềm vào nấu cho đến chín. Dùng cả cái lẫn nước, tuần dùng 1 - 2 lần sẽ có công dụng đại bổ dương và chứng thận dương hư, chủ trị chứng yếu dương sự do tuổi lớn, bị suy nhược tình dục, đau lưng mỏi gối, chân tay thường lạnh, người mệt và hay ra mồ hôi.

Thuốc bổ Đông dược

Thuốc bổ đông dược là những bài thuốc có tác dụng bồi dưỡng, tăng cường sinh lực có nghĩa là chữa các chứng hư trong cơ thể. Chứng hư gồm có âm hư, dương hư, khí hư, huyết hư do đó những bài thuốc bổ chia thành các loại như: bổ khí, bổ huyết, bổ âm, bổ dương.

Bài thuốc "bổ khí" là những bài thuốc chữa hội chứng khí hư biểu hiện chủ yếu là phế khí hư (ho khó thở, cơ thể mệt mỏi,…) hoặc tỳ khí hư (chân tay mỏi, ăn kém, rối loạn tiêu hoá hoặc sa các tạng phủ). Bài thuốc "bổ huyết" là những bài thuốc chữa chứng huyết hư thường biểu hiện hoa mắt, chóng mặt, hồi hộp, mất ngủ,… Bài thuốc "bổ âm" là những bài thuốc chữa các chứng âm hư chủ yếu là can thận âm hư (sốt nhiều, người gầy, mất ngủ, mồ hôi trộm, khát nước,…). Bài thuốc "bổ dương" là những bài thuốc chữa các chứng dương hư chủ yếu là thận dương hư (lưng gối nhức mỏi, chân yếu, lưng lạnh, ho suyễn lâu ngày, ù tai, liệt dương hoạt tinh, tiểu tiện nhiều lần,…) Trong các sách y học cổ truyền, có nhiều bài thuốc bổ cổ phương được lưu truyền tới ngày nay dùng chữa các chứng hư như: Tứ quân tử thang, Tứ vật thang, Hậu thiên bát vị phương, Lục vị địa hoàng hoàn,… Tuy nhiên để dùng có hiệu quả các bài thuốc trên cần phải biết rõ loại bài thuốc (Tứ quân tử thang: bổ khí; Tứ vật thang: bổ huyết; Hậu thiên bát vị phương: bổ dương; Lục vị: bổ âm,…) và chẩn đoán đúng y lý bệnh. Các sản phẩm "thuốc bổ" đông dược được sản xuất dưới nhiều dạng khác nhau như thuốc nước, viên hoàn cứng, viên hoàn mềm (thuốc tể), viên nang, viên bao,… Các sản phẩm này thường phối hợp nhiều vị dược liệu có tác dụng bồi dưỡng chung dùng chữa được các loại chứng hư của cơ thể. CTCP DƯỢC PHẨM ĐÔNG DƯỢC 5 – FIDOPHARM là công ty chuyên sản xuất thuốc Đông dược lâu đời ở Quận 5, TP.HCM có các sản phẩm bổ dưỡng sau: Thuốc nước SÂM QUI TINH THÀNH PHẦN CHÍNH: Nhân sâm, đương quy, ba kích, xuyên khung, thục địa, hoàng kỳ, bạch truật, ngưu tất, đỗ trọng, ... CÔNG DỤNG: Bổ huyết, bổ thận, tăng cường thể lực. Trị suy nhược cơ thể, chóng mặt, kém ăn, mất ngủ do khí huyết hư. Thuốc nước SÂM NHUNG KIỆN LỰC THÀNH PHẦN CHÍNH: Đảng sâm, lộc nhung, lộc giác, thục địa, ba kích, … CÔNG DỤNG: Bồi dưỡng nguyên khí, tăng cường sinh lực. Trị suy nhược cơ thể, kém ăn, kém ngủ, đau lưng, mệt mỏi, di tinh, mộng tinh. Viên hoàn mềm CƯỜNG LỰC BỔ THẬN HOÀN THÀNH PHẦN CHÍNH: Thục địa, đảng sâm, ba kích, hoài sơn, hà thủ ô đỏ, phục linh, nhục thung dung, đỗ trọng, trạch tả, mẫu đơn bì, sơn thù, trinh nữ tử, mật ong. CÔNG DỤNG: Bổ thận, tráng dương, thận suy, đau lưng, hoa mắt, ù tai, hay tiểu đêm, tăng lực, giúp ăn ngon, ngủ khoẻ, người suy nhược cơ thể, người bệnh mới khỏi. Rượu thuốc SÂM NHUNG HẢI MÃ TẮC KÈ THÀNH PHẦN CHÍNH: Nhân sâm, lộc nhung, cá ngựa, tắc kè, đương quy, đỗ trọng, ba kích, thục địa, ... CÔNG DỤNG: Bổ dưỡng ích khí, tăng cường thể lực, sinh tinh. Chữa đau lưng, đau thận, kém ăn, khó ngủ. Rượu thuốc HẢI DƯƠNG BỔ THẬN THÀNH PHẦN CHÍNH: Cá ngựa, tinh hoàn dê, đảng sâm, thục địa, đỗ trọng, thỏ ty tử, câu kỷ tử, … CÔNG DỤNG: Tráng dương, bổ thận, tăng sức khi mệt mỏi, kích thích tiêu hóa. Rượu thuốc THẬP TOÀN ĐẠI BỔ THÀNH PHẦN CHÍNH: Nhân sâm, đương quy, thục địa, hoàng kỳ, bạch thược, xuyên khung, ba kích, câu kỷ tử, …. CÔNG DỤNG: Kính thích tiêu hoá, tráng dương, bổ thận. Dùng cho người suy nhược cơ thể, mệt mỏi, kém ăn, khó ngủ, thiếu máu.

Cây BẠCH LINH

BẠCH LINH
Poria

Tên khác: Bạch linh, phục linh

Tên khoa học: Poria cocos Wolf., họ Nấm lỗ (Polyporaceae)

Bộ phận dùng: Quả thể của nấm Poria cocos Wolf., họ Nấm lỗ (Polyporaceae).

Mô tả:

Thể quả nấm Phục linh khô: hình cầu, hình thoi, hình cầu dẹt hoặc hình khối không đều, lớn, nhỏ không đồng nhất, mặt ngoài màu nâu đến nâu đen, có nhiều vết nhăn rõ và lồi lõm. Thể nặng, rắn chắc. Mặt bẻ sần sùi và có vết nứt, lớp viền ngoài màu nâu nhạt, phần trong màu trắng, số ít có màu hồng nhạt. Có loại bên trong còn mấy đoạn rễ thông (Phục thần). Nấm phục linh không mùi, vị nhạt, cắn dính răng.

Phục linh bì: Là lớp ngoài Phục linh tách ra, lớn, nhỏ, không đồng nhất. Mặt ngoài từ nâu đến nâu đen, mặt trong màu trắng hoặc nâu nhạt. Chất tương đối xốp, hơi có tính đàn hồi.

Phục linh khối: sau khi tách lớp ngoài, phần còn lại được thái, cắt thành phiến hay miếng, lớn nhỏ không đồng nhất, màu trắng, hồng nhạt hoặc nâu nhạt.

Xích phục linh: Là lớp thứ hai sau lớp ngoài, hơi hồng hoặc nâu nhạt.

Bạch phục linh: Là phần bên trong, màu trắng.

Phục thần: Là phần nấm Phục linh ôm đoạn rễ thông bên trong.

Bộ phận dùng:

Dược liệu chia thành 4 thứ:

- Phục linh bì là vỏ ngoài.

- Xích phục linh là lớp thứ 2 sau vỏ ngoài.

- Bạch phục linh là phần bên trong màu trắng, thường được sơ chế thành phiến hình khối vuông dẹt.

- Phục thần là những quả thể có lõi gỗ (rễ thông) ở giữa.

Phân bố: Một số rừng thông ở vùng khí hậu mát của nước ta cũng có loại nấm này nhưng chưa được nuôi trồng và khai thác, vị thuốc chủ yếu nhập từ Trung Quốc.

Thu hái: Thu hoạch từ tháng 7 đến tháng 9, loại bỏ đất cát, chất đống cho ra mồ hôi rồi rải ra chỗ thoáng gió cho se bề mặt, tiếp tục chất đống, ủ vài lần cho đến khi khô nước và xuất hiện nhăn nheo bề mặt, phơi âm can đến khô. Hoặc Phục linh tươi thái miếng và phơi âm can nơi thoáng gió. Tuỳ theo các phần thái và màu sắc của Phục linh mà có tên gọi khác nhau: Bạch phục linh, Phục linh bì, Xích phục linh, Phục linh khối, Phục linh phiến.

Tác dụng dược lý:

+ Thuốc có tác dụng lợi tiểu, cũng có báo cáo cho là tác dụng lợi tiểu không rõ, có thể do điều kiện nghiên cứu khác nhau. Thành phần hoá học: đường (trong đó có pachymose là đường đặc hiệu), chất khoáng, các hợp chất triterpenoid.

Công năng: thuốc lợi thuỷ và cường tráng,  nhuận táo, bổ tỳ, ích khíù, sinh tân, chỉ khát.

Công dụng:

- Phục linh bì: Lợi tiểu, trị phù thũng.Kiêng kỵ: âm hư mà không thấp nhiệt thì không nên dùng.

CÂY CÂU KỶ TỬ

CÂU KỶ TỬ
Fructus Licii

Tên khác: Kỷ tử, Câu khởi, Khởi tử, Địa cốt tử, Khủ khởi.

Tên khoa học: Lycium sinense Mill., họ Cà (Solanaceae).

CÂY CÂU KỶ TỬ Mô tả:

Cây: Cây nhỏ, mọc đứng thành bụi sum sê, cao 0,5 – 1m. Cành cứng đôi khi có gai ngắn ở kẽ lá. Lá nguyên mọc so le hoặc tụ tập 4 -5 cái, hình mũi mác, mép uốn lượn, mặt trên màu lục sẫm bóng, mặt dưới nhạt; cuống lá ngắn.

Hoa nhỏ, mọc đơn độc hoặc 2 – 3 cái ở kẽ lá, màu tím nhạt hoặc tím đỏ, tràng hình phễu, 5 cánh, có lông ở mép, nhị 5 đính ở đỉnh của ống tràng.

Quả mọng, hình trứng, khi chín màu đỏ sẫm hoặc vàng đỏ; hạt nhiều, hình thận dẹt.

Ngoài ra còn có loài câu kỷ quả tím đen (Lycium ruthenicum Murray) cũng được dùng.

Dược liệu: Quả hình trứng dài hay trái soan, hai đầu hơi lõm, dài 6 – 20 mm, đường kính 3 – 10 mm. Mặt ngoài màu đỏ cam, mềm, bóng, thường nhăn nheo. Gốc quả có vết cuống quả màu trắng còn sót lại, đỉnh quả có điểm nhỏ hơi nhô lên. Quả có nhiều hạt nhò hình thận dẹt, hai mặt hơi cong phồng hoặc có một mặt lõm. Hạt màu vàng nâu có nội nhũ, rốn hạt là một điểm lõm nhỏ ở mép hạt. Chất mềm, vị ngọt hơi chua.

CÂY CÂU KỶ TỬ Bộ phận dùng: Quả chín phơi khô của cây Câu kỷ tử hay Khủ khởi (Lycium sinense Mill.), họ Cà (Solanaceae).

CÂY CÂU KỶ TỬ Phân bố: Cây này có trồng ở nước ta, vị thuốc phải nhập từ Trung Quốc.

CÂY CÂU KỶ TỬ   Thu hái: Vào mùa Hạ và mùa Thu khi quả đã chuyển màu đỏ vàng. Sau khi phơi âm can để vỏ ngoài nhăn lại, lấy ra phơi nắng hoặc sấy nhẹ đến khi vỏ ngoài quả khô và cứng, thịt quả mềm. Loại bỏ cuống.

CÂY CÂU KỶ TỬ Tác dụng dược lý

1. Tăng cường miễn dịch:

Nước sắc câu kỳ tử làm tăng cường khả năng thực bào của đại thực bào, tăng số lượng và hiệu giá kháng thể.

2. Hạ cholesterol huyết, đường huyết, bảo vệ gan:

CÂY CẨU TÍCH

CẨU TÍCH
Rhizoma Cibotii

Tên khác: Kim Mao Cẩu Tích, Cu Ly, Nhung Nô, Xích Tiết

Tên khoa học: Cibotium barometz J. Sm. = Dicksonia barometz L.), họ Kim mao (Dicksoniaceae).

CÂY CẨU TÍCH Mô tả:

Cây: Cây có thân thường yếu, nhưng cũng có thể cao 2,5-3m. Lá lớn có cuống dài 1-2m, màu nâu nâu, ở phía gốc có vẩy hình dải rất dài màu vàng và bóng phủ dày đặc. Phiến dài tới 3m, rộng 60-80cm. Các lá lông chim ở phía dưới hình trái xoan- ngọn giáo dài 30-60cm. Lá lông chim bậc hai hình dải – ngọn giáo, nhọn lại chia thành nhiều đoạn thuôn, hẹp; mặt trên lá màu lục sẫm, mặt dưới màu lục lơ; trục lá không lông; các gân của các lá chét bậc hai có lông len. Ổ túi bào tử 1 hay 2, có khi 3 hay 4 ở về mỗi bên của gân giữa bậc 3; các túi màu nâu nâu, có 2 môi không đều nhau; cái ở ngoài hình cầu, cái ở trong hẹp hơn, thuôn.

Dược liệu: Đoạn thân rễ đã loại bỏ lớp lông màu vàng nâu bên ngoài, mặt ngoài rất gồ ghề, khúc khuỷu, có những chỗ lồi lên thành mấu, màu nâu hoặc nâu hơi hồng, đường kính 2 – 5 cm, dài 4 – 10 cm, rất cứng, khó cắt, khó bẻ gẫy; đôi khi còn sót lại ít lông màu vàng nâu. Dược liệu khi dùng thường đã thái thành phiến mỏng hình dạng thay đổi, mặt cắt ngang nhẵn, màu nâu hồng hay nâu nhạt, có vân.

CÂY CẨU TÍCH Bộ phận dùng: Thân rễ đã cạo sạch lông, phơi hay sấy khô của cây Lông culi (Cibotium barometz J. Sm. = Dicksonia barometz L.), họ Kim mao (Dicksoniaceae).

CÂY CẨU TÍCH Phân bố: Cây phân bố rất rộng rãi ở ven rừng phục hồi sau nương rẫy và trên các tràng cây bụi hoặc nơi đất ẩm gần bờ khe suối, rừng núi ở khắp các tỉnh từ Lào Cai. Hà Giang, qua Quảng Nam-Đà Nẵng đến Lâm Đồng.

CÂY CẨU TÍCH Thu hái: Thân rễ quanh năm, tốt nhất vào mùa thu- đông, cắt bỏ rễ con và cuống lá, cạo hết lông vàng để riêng. Rễ củ đã cạo hết lông, rửa sạch, thái phiến hay cắt từng đoạn dài 4-10mm, phơi hay sấy khô. Cần bảo quản nơi khô ráo. Khi dùng tẩm dược liệu với rượu để một đêm rồi sao vàng.

CÂY CẨU TÍCH Công dụng:

Chữa đau khớp, đau lưng, phong thấp, tay chân nhức mỏi, đau dây thần kinh toạ, người già thận yếu đi tiểu nhiều.

Lông vàng quanh thân rễ dùng đắp ngoài chữa các vết thương chảy máu. Người ta thường để nguyên thân rễ với 4 gốc cuống lá tạo hình con vật 4 chân có lông vàng (Kim mao Cẩu tích) rồi phun rượu vào tạo ẩm cho lông mọc nhiều để lấy lông dùng cầm máu. Hoặc lấy đoạn thân rễ có lông đem treo lên, thỉnh thoảng lại phun rượu để lông mọc tiếp.

Cây cẩu tích chữa đau lưng, nhức xương

Vị thuốc cẩu tích.

Cây cẩu tích còn có tên là xương sống chó do hình thù giống như xương sống con chó. Do có lớp lông vàng bọc ngoài nên nó còn được gọi là kim mao cẩu tích, cây lông khỉ, cây lông cu li. Đây là vị thuốc chuyên trị đau lưng, gân xương nhức mỏi.

Cẩu tích có tên khoa học là Cibotium baromet J.Sm. Họ kim mao Dicksoniaceae, mọc hoang khắp nơi, vị đắng ngọt, tính ấm. Thuốc vào hai kinh can thận, ôn dương bổ thận, mạnh gân xương, chủ trị đau mỏi lưng gối, đái rắt, đái dầm, bạch đới; kỵ thận hư có nhiệt, hư hàn. Những bài thuốc có cẩu tích: Trị đau lưng, gân mạch khớp chân khó cử động: - Cẩu tích, đỗ trọng, khương hoạt, nhục quế mỗi thứ 30 g; tỳ giải, chế phụ tử, ngưu tất mỗi thứ 50 g; tang ký sinh 40 g. Rượu trắng 1.500 ml ngâm một tuần, lọc phần trong để uống. Hoặc ngâm 3 lần nhập lại để uống thì kinh tế hơn. - Cẩu tích, khương hoạt, đỗ trọng, quế tâm, tang ký sinh, phụ tử chế mỗi thứ 30 g; tỳ giải, ngưu tất mỗi thứ 45 g. Rượu trắng 2.500 ml ngâm như trên (hai bài trên cùng công dụng, cùng thành phần, khác liều lượng). Trị can thận hư suy, phong thấp lưng chân đau: Cẩu tích, đan sâm, hoàng kỳ mỗi thứ 30 g, đương quy 25 g, phòng phong 15 g; rượu trắng 1.000 ml. Trị lưng đau, gối mỏi thuộc thận âm hư: Cẩu tích, thỏ ty tử, đương quy, phục linh, lượng bằng nhau. Nghiền thành bột, luyện mật ong thành viên 9 g. Ngày uống 3 lần. Mỗi lần 1-2 viên uống với nước sôi. Bổ thận cường yêu (yêu = cột sống): Can thận bất túc, đau mỏi thắt lưng tiểu tiện luôn, phụ nữ đới hạ. Cẩu tích 16 g, ngưu tất, thỏ ty tử, sơn thù du, lộc giao (chưng), đỗ trọng mỗi thứ 12 g, thục địa 16 g. Sắc uống. Lưng gối mỏi do thận can hư: Cẩu tích 10 g, sa uyển tử 12-15 g, đỗ trọng 10-12 g. Sắc uống ngày một thang. Viêm cột sống tăng sinh có gai do can thận bất túc: Cẩu tích, bạch thược, thục địa, nhục thung dung, ngưu tất, cốt toái bổ mỗi thứ 15 g; sơn thù du, câu kỷ tử, nữ trinh tử, đương quy mỗi thứ 10 g; kê huyết đằng 30 g; mộc hương 6 g. Sắc uống ngày một thang. Đau nhức tất cả các khớp to nhỏ (riêng từng khớp hoặc cùng lúc nhiều khớp vào buổi sáng ngủ dậy hoặc về chiều tối nhiều hơn): Cẩu tích 30 g; cốt toái, huyết giác, độc hoạt, ngưu tất mỗi thứ 20 g; sinh địa, mạch môn, mộc qua, đan bì, cốt khí củ mỗi thứ 15 g. Nếu đau lưng, nhức mỏi, gia thêm ba kích, tục đoạn, hà thủ ô mỗi thứ 12 g. Chân tê bì hay hơi nề, gia mộc thông, tỳ giải, thiên niên kiện mỗi thứ 12 g. Sưng khớp có sốt, gia hoàng đằng 12 g, bạch chỉ 6 g. Đau đầu, khó ngủ, táo bón, huyết áp cao thêm quyết minh tử (hạt muồng sao) 24 g. Các khớp tê buốt, sưng phát cước, sợ nước, sợ lạnh ăn kém tiêu, đại tiện lỏng: Cẩu tích, bạch chỉ, cốt toái, thiên niên kiện, độc hoạt, thương truật đều 15 g; bạch truật 20 g; xuyên khung, tô mộc, tùng hương hay nhũ hương, quế chi đều 10 g; phụ tử chế, cam thảo đều 8 g. Sắc uống hai ngày một thang.

Món bổ tạng thận

Dâm dương hoắc - ảnh: H.Mai

Dưới đây là những món chế biến từ động vật dưới nước và động vật trên bờ dùng có lợi (bổ) cho tạng thận. Trong đó được chia ra làm 2 nhóm: từ động vật dưới nước và trên bờ.

Món từ động vật dưới nước
Món từ ba ba - thịt ba ba làm sạch, chặt miếng để nấu với các vị thuốc: liên nhục (50 gr), kỷ tử, ngọc trúc, đảng sâm (mỗi loại 30 gr) - cắt đoạn thành 2 cm và bắc kỳ, ba kích, dâm dương hoắc, đỗ trọng, tục đoạn (mỗi loại 20 gr), 12 gr thục địa, cùng các gia vị hành, tiêu, ớt, tỏi, sả, nghệ tươi, bột nêm, mắm, muối... Đem ướp thịt ba ba cùng các gia vị nói trên khoảng 15 phút. Trong thời gian chờ ướp cho thịt thấm, lấy bắc kỳ, ba kích, dâm dương hoắc, đỗ trọng, tục đoạn, thục địa cho vào cùng lượng nước vừa đủ để nấu khoảng 15-20 phút, xong gạn lấy thuốc đã nấu, bỏ xác. Cho ít dầu ăn bắt nóng, phi hành, tỏi, sả (băm nhỏ) lượng vừa đủ cho thơm ngon. Cho thịt đã ướp vào đảo sơ qua để thịt săn. Tiếp tục lấy phụ liệu: liên nhục, kỷ tử, ngọc trúc, đảng sâm cho vào đảo chung với thịt. Xong lấy phần nước thuốc đã nấu cho vào tiếp, ninh độ 15-20 phút vừa chín mềm dẻo, nhấc xuống nêm gia vị vừa miệng. Dùng lúc còn ấm nóng. Có thể dùng một hai lần trong tuần.

Đảng sâm	Thục địa

Món thứ hai chế biến từ cá ngựa (hải mã sống) - 20 gr, cùng 20 gr tôm và các vị nhân sâm (15 gr), bắc kỳ, kỷ tử (mỗi vị 12 gr), 50 gr gạo, 4 gr gừng tươi. Cá ngựa và tôm quết nhuyễn, gạo vo sạch. Cho các nguyên liệu trên vào nước vừa đủ để nấu cháo, nấu vừa chín tới cho gừng vào và nêm nếm gia vị tiêu, mắm, muối, hành, ngò. Dùng lúc còn nóng ngon, bổ (bỏ xác nhân sâm và bắc kỳ).
Từ động vật trên bờ
Món từ cật heo - 50 gr cật heo cùng các vị thuốc: 40 gr đỗ trọng, 30 gr tục đoạn, 20 gr đậu đen. Đem ninh nhừ, nêm nếm vừa dùng. Dùng thường xuyên rất tốt cho thận. Món từ đuôi heo - 50 gr đuôi heo, 20 gr đỗ trọng, 20gr tục đoạn, 30 gr đậu đen, cùng gia vị vừa đủ. Hầm đuôi heo với 3 vị thuốc trên, nêm gia vị vừa ăn. Dùng liên tục 7-10 ngày. Từ cật dê - cật dê 30 gr, cùng 20 gr câu kỷ tử 10 gr nhục thung dung, 20 gr đỗ trọng, 20 gr ba kích thiên, 50 gr gạo và hành, gừng, muối, gia vị vừa đủ. Đem 4 vị thuốc trên nấu với 1 lít nước, nấu còn lại 1/4 lít. Cật dê cắt miếng nhỏ, ướp gia vị, rồi nấu cháo với gạo, nấu vừa chín tới thì cho nước thuốc vào rồi nấu đến chín nhừ, nêm nếm gia vị vừa miệng. Ngày dùng 1 lần, dùng liên tục 7-10 ngày.

Bắc kỳ	Kỷ tử

Món từ dê - 50 gr thịt dê, 10 gr tỏi, 30 gr nõn tôm. Thịt dê rửa sạch, thái lát mỏng, nấu với nõn tôm và tỏi. Dùng vài lần trong tuần. Món từ thịt chó - 20 gr thịt chó, 20 gr ba kích, 50 gr đậu đen, cho cả hai thứ vào nấu nhừ, có thể dùng liên tục; hoặc cách hai: dùng 200 gr thịt chó đen, 50 gr đậu đen, 50 gr hạt sen, đem nấu nhừ nêm gia vị vừa miệng, ăn vài lần trong tuần. Món từ hươu - 200 gr thịt hươu, 30 gr nhục thung dung. Thịt hươu rửa sạch, thái miếng, nhục thung dung ngâm nước xong thái lát, cả hai thứ cho vào nấu, cho gừng, hành, muối làm gia vị. Sau khi nấu chín, bỏ nhục thung dung đi, còn lại dùng hết.
Món từ chim sẻ - dùng 2 con chim sẻ, 3 gr nhân sâm, phúc bồn tử, thố ty tử, kỷ tử (mỗi vị 10 gr), 5 gr ngũ vị tử, 50 gr gạo tẻ, cùng gừng tươi, gia vị vừa đủ. Chim sẻ làm bỏ lông và nội tạng, đem nấu cháo với gạo và gừng tươi, nêm gia vị, chia dùng vài lần trong ngày. Một tuần dùng vài lần. Món từ trứng chim sẻ - đập trứng chim sẻ vào sô-đa hoặc bia, thêm chút đường khuấy đều uống liền. Món từ cá rô - 5 con cá rô, 50 gr tủy heo, 50 gr gạo. Đem nấu cháo vừa chín tới, nêm nếm gia vị hành, tiêu, ngò vừa dùng. Món từ lươn - lươn làm sạch, lạng lấy phần thịt, xương thì băm nhỏ, vò viên gói lá lốt, thêm đậu phộng, thịt ba rọi, ninh nhừ với mẻ, thêm riềng và nghệ.

Hạ Mai (theo Lương y Như Tá, TP.HCM)